موش فضانورد چینی به سلامت به زمین بازگشت و خانوادهای تشکیل داد. این خبر به ظاهر ساده، اما در واقع به یکی از مهمترین سوالات بشر درباره سکونت در مریخ و ماه پاسخ میدهد؛ یکی از موشهایی که به فضا فرستاده شده بود، اکنون مادر شده است.
چهار موش کوچک که به عنوان فضانورد به مدار زمین سفر کرده بودند، به خانه بازگشتند و یکی از آنها اکنون مادر است. این خبر در نگاه اول ممکن است ساده به نظر برسد، اما در واقع یکی از مهمترین چالشها برای زندگی در خارج از زمین را روشن کرده است: آیا پستانداران میتوانند پس از سفر فضایی دوباره تولید مثل کنند؟
به گزارش ricotimes، آژانس فضایی چین در تاریخ ۳۱ اکتبر، چهار موش (با شمارههای شناسایی ۶، ۹۸، ۱۵۴ و ۱۸۶) را با فضاپیمای شنژو-۲۱ به ایستگاه فضایی تیانگونگ فرستاد. این موشها به مدت دو هفته در ارتفاع ۴۰۰ کیلومتری زمین تحت تأثیر تابشهای کیهانی و شرایط بیوزنی زندگی کردند. پس از بازگشت موفقیتآمیز در ۱۴ نوامبر، یکی از موشهای ماده در تاریخ ۱۰ دسامبر، ۹ نوزاد کاملاً سالم به دنیا آورد.
«سفرهای فضایی کوتاهمدت، آسیب ساختاری به سیستم تولیدمثل پستانداران وارد نمیکند»
در تحقیقات قبلی، دانشمندان تنها از اسپرم منجمد شده در فضا برای بارورسازی در زمین استفاده کرده بودند؛ اما این بار کل فرآیند بیولوژیکی بدن زنده در معرض محیط فضا قرار گرفت. در این مطالعه، ۶ نوزاد از زایمان زنده ماندند که پژوهشگران آن را نرخ بقای طبیعی میدانند. مادر به خوبی به نوزادان شیر میدهد و تولهها فعال و در حال رشد هستند.
به گفتهی وانگ هونگمی، محقق ارشد در آکادمی علوم چین، این زایمان نشان داد که سفرهای فضایی کوتاهمدت، آسیب ساختاری به سیستم تولیدمثل پستانداران وارد نمیکند؛ موضوعی که پیروزی بزرگی برای زیستشناسی فضایی محسوب میشود.
انتخاب موشها برای این سفر تصادفی نبوده است؛ این حیوانات شباهت ژنتیکی بالایی به انسان دارند، به سرعت تولید مثل میکنند و پاسخهای فیزیولوژیک آنها به استرس اغلب مشابه بیولوژی انسانی است. اگر فضا بخواهد اختلالی در سیستم تولیدمثل پستانداران ایجاد کند، موشها اولین گونهای هستند که آن را نشان میدهند.
اما مأموریت موشها بدون چالش نیز نبود. به دلیل تغییرات پیشبینینشده در برنامه بازگشت فضاپیمای شنژو-۲۰، اقامت موشها طولانیتر شد و ذخیره غذایی آنها به مراتب کاهش یافت. تیم مهندسی روی زمین در وضعیتی بحرانی قرار گرفت و شروع به آزمایش روی جیرههای اضطراری فضانوردان کرد. از میان گزینههایی مثل بیسکویت فشرده، ذرت و فندق، در نهایت شیر سویا بهعنوان ایمنترین و کارآمدترین ماده غذایی برای نجات موشها انتخاب شد.
مأموریت بازگشت این موشها از ایستگاه فضایی بینالمللی (ISS) بر عهده فضاپیمای شنژو-۲۰ بود. در تمام مدت مأموریت، سیستم پایش مبتنی بر هوش مصنوعی بهصورت ۲۴ ساعته رفتار، الگوهای تغذیه و حتی چرخههای خواب موشها را تحلیل میکرد تا هرگونه ناهنجاری یا اتمام ذخایر را پیشبینی کند. همچنین برای حفظ سلامت فیزیکی، محیط زندگی آنها دارای جریان هوای مهندسیشدهای بود که موها و ضایعات را برای جلوگیری از آلودگی محیط، به مخازن فیلتر هدایت میکرد.
دانشمندان اکنون تولهها را به دقت زیر نظر دارند تا ببینند آیا تابشهای کیهانی که مادر آنها تجربه کرده، تأثیری در منحنی رشد یا توانایی تولیدمثل نسلهای بعدی خواهد داشت یا خیر. هدف نهایی، فراتر از مطالعه روی جوندگان است. پیش از آنکه رویای سکونت دائم در ماه یا سفرهای چندساله به مریخ محقق شود، باید به پرسشهای بنیادین پاسخ داد:
آیا جنین پستانداران میتواند در شرایط گرانش ناچیز بهدرستی رشد کند؟ آیا پرتوهای پرانرژی کیهانی باعث جهشهای پنهان در سلولهای جنسی میشوند؟ زایمان موفقیتآمیز موش فضانورد چین پس از بازگشت از مدار، شاید تمام پاسخها را در اختیار ما نگذارد، اما قطعاً چراغ سبزی برای پروژههای بزرگتر و گامی بلند برای تبدیل انسان به گونهای چندسیارهای است.