غولهای فناوری برای جلوگیری از خاموشی دیتاسنترهای هوش مصنوعی به دلیل کمبود برق، به موتورهای جت هواپیما و ژنراتورهای قدیمی روی آوردهاند.
توسعه سریع هوش مصنوعی باعث شده تا سازندگان مراکز داده برای تأمین انرژی مورد نیاز خود به موتورهای هواپیما و ژنراتورهای سوخت فسیلی متوسل شوند، زیرا کمبود زنجیره تأمین و صفهای طولانی برای اتصال به شبکه برق، دسترسی به گزینههای ارزانتر و پاکتر را به تأخیر انداخته است.
تولیدکنندگان توربینهای آیرودریواتیو که بر پایه موتور جت طراحی شدهاند و همچنین سازندگان ژنراتورهای دیزلی، از افزایش تقاضا برای محصولات خود خبر میدهند. دلیل این امر واضح است: مراکز داده نمیخواهند تا زمان آمادهسازی توربینهای گازی بزرگ معطل بمانند و به دنبال دور زدن شبکه برق هستند.
کاسپاراس اسپوکاس، مدیر برنامه برق در کارگروه هوای پاک، اظهار میکند: «هرگز انگیزه برای استفاده از هر نوع فناوری که بتواند برق تولید کند، تا این حد بالا نبوده است.»
نیاز به انرژی در محل زمانی به اوج خود رسید که مراکز داده با زمانهای انتظار غیرمعمول، گاهی تا هفت سال، برای اتصال به شبکه برق مواجه شدند؛ ضمن اینکه با واکنشهای منفی و اعتراضهای زیادی در خصوص تأثیر این مراکز بر قبض برق مردم روبرو هستند.
اکنون توسعهدهندگان با نصب منابع تولید برق مانند توربینهای مشتق از جت و ژنراتورها در کنار دیتاسنترهای خود، میتوانند بدون نیاز فوری به شبکه سراسری، مدلهای هوش مصنوعی خود را آموزش دهند و اجرا کنند.
به عنوان مثال، شرکت جیای ورنوا توربینهای جتمانندی را برای شرکت توسعهدهنده دیتاسنتر Crusoe تأمین میکند که انتظار میرود نزدیک به یک گیگاوات برق برای دیتاسنتر استارگیت (متعلق به OpenAI، اوراکل و سافتبانک) در تگزاس تولید کند.
صف اتصال به شبکه برق آنقدر طولانی شده که دیتاسنترها گاهی باید تا ۷ سال منتظر بمانند. کن پارکس، مدیر مالی ارشد جیای ورنوا، در دسامبر ۲۰۲۵ به سرمایهگذارانش گفت که این شرکت شاهد تقاضای روزافزونی برای واحدهای گازی کوچکتر و مدلهای جتمانند است که «بهعنوان نیروی برق موقت و پل ارتباطی برای رفع نیاز مراکز داده عمل میکنند.» حجم سفارشهای این توربینها در سه فصل اول سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل، یکسوم افزایش یافته بود.
شرکت پروانرژی نیز بیش از یک گیگاوات از توربینهای گازی ۵۰ مگاواتی خود را که مستقیماً از موتور جت اقتباس شدهاند، فروخته است. اگرچه این شرکت عمدتاً قطعاتی را از صفر میسازد، اما همچنان از هسته موتورهای CF6-80C2 که در بوئینگ ۷۴۷ یافت میشوند، استفاده میکند.
اندرو گیلبرت، شریک تجاری انرژی کپیتال پارتنرز؛ سرمایهگذار اصلی پروانرژی میگوید: «ما میتوانیم سریعتر از تولیدکنندگان بزرگ تجهیزات اصلی، محصول را تحویل دهیم. اینکه بتوانید چند صد مگاوات برق برای شروع کار پیدا کنید و بهمرورزمان آن را گسترش دهید، نقطهقوت بسیار مفیدی است!»
بخشهایی از اقتصاد که ظاهراً ربطی به تب هوش مصنوعی ندارند نیز به سمت تولید برق تغییر مسیر دادهاند. به عنوان مثال، استارتاپ هوانوردی Boom Supersonic که توسط سم آلتمن حمایت میشود، قراردادی برای فروش توربین به شرکت Crusoe امضا کرده است.
مدیرعامل Boom میگوید: «سم آلتمن تماس گرفت و گفت خواهش میکنم، خواهش میکنم چیزی برای تولید برق ما بسازید!» این توربینها که انتظار میرود ۱٫۲ گیگاوات برق تأمین کنند، تقریباً مشابه همانهایی هستند که برای جتهای این شرکت ساخته میشوند. بوم سوپرسونیک قصد دارد از درآمد حاصل از این توربینهای برق برای تأمین مالی کسبوکار تولید جت خود استفاده کند.
بلیک شول، مدیرعامل این شرکت به فایننشال تایمز گفت: «سه چهار سال پیش تصور میکردم اول هواپیما میسازیم و بعد سراغ انرژی میرویم. اما ناگهان سم آلتمن زنگ زد و گفت: لطفاً، لطفاً، لطفاً چیزی برای ما بسازید!»
اگر استفاده از موتورهای جت برای تولید برق موردنیاز هوش مصنوعی شما را متعجب نکرده، به این نکته هم توجه کنید که حتی استفاده از ژنراتورهایی که با دیزل و گاز کار میکنند نیز روبهافزایش است: شرکت تولیدکننده Cummins امسال بیش از ۳۹ گیگاوات ظرفیت برق به مراکز داده فروخت و ظرفیت خود را تقریباً دوبرابر کرد.
اگرچه مراکز داده غالباً از ژنراتورها برای برق پشتیبان اضطراری استفاده میکنند، اما پائولت کارتر، مدیر اجرایی بخش دیتاسنترهای کامینز میگوید که شاهد «علاقه روزافزون به استفاده از این ژنراتورها بهعنوان منبع اصلی برق در محل» هستند.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، حتی پیشنهاد کرده که ژنراتورهای پشتیبان موجود را برای تقویت شبکه برق به کار بگیرند. او در ماه نوامبر به فاکسنیوز گفت: «ما ژنراتورهای پشتیبانی را که همینالان در مراکز داده یا پشت فروشگاههای والمارت وجود دارند، به خدمت میگیریم و هر وقت به تولید برق اضافی نیاز داشتیم، آنها را وارد مدار میکنیم.»
استفاده از این ژنراتورها، به بحثها و نگرانیهایی که پیرامون آلایندگی وجود دارد دامن میزند، چرا که منابع برق کوچکتر معمولاً بازدهی کمتری دارند. با اینکه رگولاتورهای محلی و فدرال قوانینی را برای زمان استفاده از ژنراتورهای پشتیبان وضع کردهاند، اما به نظر میرسد این محدودیتها هم در پاسخ به تقاضای مراکز داده بهتدریج کاهش مییابند: در ایالت ویرجینیا، جایی که به کوچه دیتاسنترها شهرت دارد، دپارتمان کیفیت محیطزیست در حال بررسی صدور مجوز برای مراکز داده است تا بتوانند بیشتر از ژنراتورهای دیزلی استفاده کنند. همزمان، آژانس حفاظت از محیطزیست (EPA) اعلام کرده مراکز داده میتوانند برای حفظ پایداری برق از ژنراتور استفاده کنند.
مارک دایسون، مدیر بخش برق در مؤسسه راکی ماونتین، میگوید: «تقریباً در تمام مواردی که میتوانم تصور کنم، آلایندگی مراکز دادهای که با سوخت فسیلی در محل کار میکنند، بسیار بدتر از تأمین برق از شبکهای است که مبتنی بر ژنراتورهای گازی کارآمد و انرژیهای تجدیدپذیر کار میکند.»
با اینحال، هزینه تولید برق در محل احتمالاً بالاتر از اتصال ساده به شبکه خواهد بود، زیرا چنین روشهایی از صرفهجویی ناشی از مقیاسی که شرکتهای برق بزرگ از آن برخوردارند، بیبهرهاند: قیمت این برق اختصاصی تقریباً دو برابر تعرفه صنعتی است، اما توسعهدهندگان چارهای جز پرداخت آن ندارند.
تحلیلگران بانک بیانپی پاریبا قیمت برق را در یک نیروگاه گازی اختصاصی که شرکت ویلیامز در اوهایو میسازد و متا مشتری آن خواهد بود، مدلسازی کردند و دریافتند هزینهی هر مگاوات ساعت ۱۷۵ دلار تمام میشود، یعنی تقریباً دو برابر میانگین هزینه برق مشتریان صنعتی.
وقتی شرکتهای بزرگ فناوری هزینههای سرمایهای خود را کاهش دهند، احتمالاً این هجوم برای تأمین برق هم فروکش میکند. مارک اکسفورد از شرکت مشاوره توربین اکسفورد میگوید: «در حال حاضر بازار قدرتمند و پررونقی داریم، اما اوضاع برای همیشه اینطور نخواهد ماند.»