راز مهاجرانی که جمعیت بریتانیا را در دوران برنز دگرگون کردند، فاش شده است.
انسانشناسی و جامعهشناسی
دوشنبه 4 اسفند 1404 – 20:55
مطالعه 3 دقیقهای
مریم صفدری
هزاران سال پیش در عصر برنز، گروهی از مهاجران به بریتانیا وارد شدند و به سرعت جایگزین مردمی شدند که استونهنج را ساخته بودند.
حدود ۴۶۰۰ سال پیش، تحولی بزرگ در جمعیت جزیره بریتانیا به وقوع پیوست. در آن زمان، مهاجرانی به این منطقه آمدند و در مدت زمان کوتاهی، جمعیتی را که بناهای عظیمی مانند استونهنج را ساخته بودند، جایگزین کردند.
این مهاجران که حدود ۴۶۰۰ سال پیش به بریتانیا رسیدند، به «فرهنگ پیاله ناقوسی» معروف هستند که نام خود را از شکل خاص ظرفهای سفالیشان گرفتهاند. تصور میشد این فرهنگ از پرتغال یا اسپانیا نشأت گرفته باشد؛ اما پژوهشهای جدید نشان میدهد که این افراد در واقع از آن سوی دریای شمال و از منطقه دلتاهای رودخانهای کشورهای سفلی آمدهاند.
به گزارش ricotimes، داستان از جایی آغاز میشود که گروهی از محققان به رهبری دیوید رایش در دانشگاه هاروارد، ژنوم ۱۱۲ انسان باستانی را بررسی کردند که بین ۸۵۰۰ تا ۱۷۰۰ پیش از میلاد در مناطق امروزی هلند، بلژیک و غرب آلمان زندگی میکردند.
نتایج نشان داد که جمعیتی خاص در دل دلتاهای رودخانهای منطقه راین–موز شکل گرفته بود. این محیط برای کشاورزان اولیه نامساعد بود، اما برای شکارچی-گردآورندههایی که به زندگی در آب و تالاب عادت داشتند، سرشار از منابع غذایی بود: ماهی، پرندگان آبزی، حیوانات شکار و گیاهان وحشی.
برای درک اهمیت این موضوع باید کمی به عقب برگردیم. حدود ۶۵۰۰ سال پیش از میلاد، کشاورزان نوسنگی که از آناتولی آمده بودند، در سراسر اروپا گسترش یافتند. کشاورزی باعث تولید غذای بیشتر و افزایش جمعیت شد و معمولاً در هر منطقهای که وارد میشدند، در مدت چند قرن تبار ژنتیکی شکارچیان بومی تقریباً از بین میرفت.
اما در تالابهای شمال اروپا، داستان متفاوت بود. محیط نامساعد باعث شد که کشاورزان نتوانند بهراحتی در آنجا مستقر شوند. به همین دلیل، مردم بومی توانستند هزاران سال سبک زندگی شکارچی-گردآورنده خود را حفظ کنند و حتی از موضع قدرت با تازهواردان تعامل داشته باشند.
تجزیهوتحلیل DNA نشان میدهد که این ارتباط احتمالاً بیشتر از طریق ازدواج شکل گرفته است. بررسیهای ژنتیکی نشان میدهد که تبار پدری این جوامع همچنان مربوط به شکارچیان بومی بود؛ اما نشانههایی وجود دارد که زنان جوامع کشاورز بهتدریج به این گروهها پیوستهاند. به زبان ساده، مردان بومی در محل زندگی خود باقی میماندند و زنان از جوامع کشاورزی به آنها ملحق میشدند.
حدود ۳۰۰۰ پیش از میلاد، موج دیگری از مهاجرت آغاز شد. چوپانان کوچنشین از استپهای اوکراین و روسیه به سمت غرب حرکت کردند و فرهنگ ظروف طنابی (ظروف دارای نقش شبیه طناب) را در اروپا گسترش دادند. با این حال، تأثیر آنها در منطقه تالابها محدود بود و تنها ردپای ژنتیکی اندکی از آنها دیده میشود.
اما حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد، فرهنگ پیاله ناقوسی ظهور کرد و همهچیز تغییر کرد. این فرهنگ ترکیبی از تبار استپی، شکارچی و کشاورز را با خود داشت و بهسرعت گسترش یافت. حدود ۲۴۰۰ پیش از میلاد، این مردم به بریتانیا رسیدند. آنچه رخ داد یکی از سریعترین تغییرات جمعیتی شناختهشده در تاریخ باستان است: در کمتر از یک قرن، تقریباً تمام جمعیت پیشین جزیره جایگزین شد. مدلهای ژنتیکی نشان میدهد که دستکم ۹۰ درصد و شاید حتی ۱۰۰ درصد تبار ژنتیکی قبلی از بین رفت.
دلیل این تغییر ناگهانی هنوز مشخص نیست. یکی از فرضیههای جدی، نقش بیماریهایی مانند طاعون است. احتمال دارد جمعیتهای اروپای قارهای قبلاً در معرض این بیماری قرار گرفته و مقاومتر شده باشند، در حالی که مردم بریتانیا آمادگی مقابله با آن را نداشتند.
نکته جالب این است که این تغییر عظیم جمعیتی به معنای نابودی کامل فرهنگ قبلی نبود. بناهای مهمی مانند ایوبری همچنان مورد استفاده قرار گرفتند و حتی گسترش یافتند. تازهواردان بسیاری از سنتهای معماری محلی مانند حلقههای سنگی را پذیرفتند، اما در عین حال سبکهای جدید سفال، پوشاک و شیوه زندگی را با خود آوردند. آنها همچنین فلزات را وارد بریتانیا کردند که آغاز واقعی عصر برنز در این جزیره محسوب میشود.
پژوهش در ژورنال Nature منتشر شده است.