خرابی مداوم دستشوییها و گرفتگی فاضلاب به یک بحران جدی برای خدمه پیشرفتهترین ناو ۱۳ میلیارد دلاری آمریکا تبدیل شده است.
ناو هواپیمابر هستهای یواساس جرالد آر. فورد (CVN-78) به عنوان پیشرفتهترین و گرانترین کشتی جنگی تاریخ شناخته میشود. این پروژه ۱۳ میلیارد دلاری قرار است الگوی نسل بعدی ناوهای جنگی باشد؛ ناوی با منجنیقهای الکترومغناطیسی، اتوماسیون گسترده، کاهش نیاز به نیروی انسانی و سامانههایی که به نظر میرسد هم کارآمدتر و هم در بلندمدت هزینهها را کاهش میدهند.
این ناو که مرکز ناوگان دریایی دولت ترامپ محسوب میشود، هشت ماه پیش پایگاه نورفولک را ترک کرد تا از عملیات دستگیری نیکلاس مادورو و توقیف نفتکشهای مرتبط با ونزوئلا حمایت کند. احتمالاً مأموریت ناو به ۱۱ ماه حضور مداوم در دریا کشیده خواهد شد و رکوردی تاریخی به جا خواهد گذاشت.
اما در زیر این مأموریتهای حساس، بحرانی کلافهکننده در حال وقوع است: از کار افتادن مداوم و زنجیرهای سیستم فاضلاب و توالتها، زندگی روزمره ۴۶۰۰ نفر از خدمه ناو را مختل کرده است.
ناو هواپیمابر جرالد آر. فورد مدتهاست که با مشکلات لولهکشی مواجه است. نیروی دریایی آمریکا به منظور کاهش مصرف آب شیرین در دریا، تصمیم گرفت سیستم دفع فاضلاب ناو فورد را با الهام از کشتیهای کروز مسافربری طراحی کند.
در سیستم فاضلاب مکشی (VCHT)، به جای استفاده از حجم زیاد آب برای راندن پسماند در لولهها، از اختلاف فشار و مکش استفاده میشود تا زبالههای انسانی از طریق شبکهای درهمتنیده متشکل از لولهکشی بسیار باریک، به مخازن مرکزی در اعماق ناو کشیده شوند؛ زبالههایی که پس از تصفیه به دریا بازگردانده میشوند.
این سیستم دفع فاضلاب به گونهای طراحی شده است که مصرف آب را کاهش دهد. نصب سیستم VCHT در کشتیهای کروز مزایای زیادی دارد و امکان طراحی فشردهتر لولهکشی را فراهم میکند. اما نسخه نظامیشدهای که روی ناو فورد نصب شده، به مراتب پیچیدهتر و حساستر است زیرا صدها توالت و حدود ۴۰۰ کیلومتر لولهکشی در چندین طبقه و زون مجزا پخش شدهاند.
این شبکه به صورت بسته طراحی شده است؛ یعنی برای حفظ مکش پایدار، باید تقریباً در تمام نقاط، فشار منفی کنترلشده برقرار بماند. کارشناسانی مانند برایان کلارک از مؤسسه هادسون معتقدند که مأموریت یک کشتی تفریحی با توقفهای منظم در بنادر مختلف، با شرایط یک ناو جنگی که ماهها در مأموریت به سر میبرد، تفاوت زیادی دارد و این یک اشتباه محاسباتی بزرگ محسوب میشود.
از نظر معماری فنی، سیستم VCHT این ناو به ۱۰ منطقه کاملاً مجزا تقسیم میشود. تمام دستشوییهای هر منطقه به یک سیستم خلأ مرکزی متصلاند. از کار افتادن مداوم سیستم فاضلاب، زندگی روزمره ۴۶۰۰ نفر از خدمه ناو را مختل کرده است.
اگر تنها یک منطقه به دلیل گرفتگی لوله یا حتی مشکل شیر کنترل در پشت یکی از ۶۵۰ دستشویی ناو، فشار مکش خود را از دست بدهد، تمام توالتهای آن منطقه به صورت زنجیرهای غیرقابل استفاده میشوند. در کنار این پیچیدگی فنی، یکی دیگر از تصمیمات طراحی نیز چالشهای قبلی را تشدید میکند. ناو فورد، اولین ناو هواپیمابری است که به دستشوییهای بدون تفکیک جنسیتی مجهز شده و برای انعطافپذیری بیشتر در فضای خوابگاهها، دستشوییهای مردانه را حذف کردهاند.
خرابی یک قطعه کوچک میتواند توالتهای یک بخش کامل را از کار بیندازد. منتقدان طراحی ناو به این نکته فنی اشاره میکنند که کمتر از ۱۸ درصد خدمه را زنان تشکیل میدهند؛ در حالی که جایگزینی دستشوییهای مردانه با توالتهای فرنگی کامل، نهتنها فضای بسیار بیشتری از ناو را اشغال کرده، بلکه بار مصرفی روی سیستم مکش خلأ را به شدت افزایش داده و احتمال گرفتگی سیستم را چند برابر کرده است.
چالش دیگر این است که در زمان قطعی سیستم، که براساس ایمیلهای فاش شده گاهی از نیم ساعت تا دو ساعت و حتی بیشتر طول میکشد، هیچ سیستم پشتیبانی وجود ندارد. روی این شناور نه خبری از توالتهای سیار است و نه کیسههای مخصوص دفع زباله انسانی؛ درنتیجه، خدمه در زمان قطعی کامل یک منطقه، باید در طبقات و مناطق دیگر ناو به دنبال یک دستشویی سالم بگردند.
حدود یک ماه پیش، NPR با استفاده از قانون آزادی اطلاعات (FOIA)، به مجموعهای از ایمیلهای داخلی ناو دستیافت که تلاش بیوقفه و کلافهکننده خدمه برای مقابله با این بحران را به تصویر میکشید. براساس این اسناد، از ژوئن ۲۰۲۳، هر روزی که کل خدمه در ناو حضور داشتهاند، تماسی برای اعزام نیروها جهت رفع گرفتگی یا تعمیر بخشی از این سیستم گرفته شده است.
در یکی از ایمیلها که ۱۸ مارس ۲۰۲۵ از سوی بخش مهندسی برای تمامی فرماندهان ناو ارسال شد، به ۲۰۵ مورد خرابی تنها در عرض چهار روز اشاره میشود. در این ایمیل آمده است: «سیستم فاضلاب ما هر روز توسط ملوانان مورد بیمهری قرار گرفته و تخریب میشود. در حال حاضر تکنسینهای نگهداری بدنه؛ یعنی ملوانانی که روی سیستم فاضلاب کار میکنند، روزی ۱۹ ساعت کار میکنند تا فقط بتوانند پاسخگوی این حجم از خرابیها باشند.»
وضعیت به قدری غیرقابل پیشبینی است که گاهی سرمهندس ناو مجبور میشود ایمیلهای هشدار فوری ارسال کند. در یکی از این ایمیلها میخوانیم: «جهت اطلاع، اگر نیاز به استفاده از دستشویی دارید، همینالان بروید. انتظار میرود ساعت ۱۳:۳۰ سیستم برای حدود دو ساعت قطع شود. ما در حال جستجو برای یافتن یک نشتی در منطقه ۶ هستیم.»
هنگامی که تکنسینهای داخل ناو کم میآورند، ارتش مجبور به درخواست نیروی کمکی از بیرون میشود. آمارها به شدت رو به افزایش است؛ این ناو از سال ۲۰۲۳ تاکنون ۴۲ بار برای حل مشکل توالتهایش از نیروهای خارج از کشتی کمک خواسته که ۳۲ مورد به سال ۲۰۲۵ مربوط میشوند و ۱۲ مورد فقط پس از آغاز مأموریت اخیر در ماه ژوئن ثبت شدهاند.
هزینهبرترین و پیچیدهترین بخش ماجرا، رسوبات کلسیمی و شیمیایی است که به مرور زمان دیوارهی لولههای باریک طبقات زیرین ناو را میپوشاند و قطر آنها را از چیزی که هست هم کمتر میکند. دیوان محاسبات آمریکا (GAO) در گزارشی صراحتاً اعلام کرده که نیروی دریایی برای رفع گرفتگیهای مکرر، چارهای جز اسیدشویی منظم و مداوم کل شبکهی فاضلاب در تمام طول عمر مفید این کشتی ندارد.
نیروی دریایی برای هر بار اسیدشویی شبکهی فاضلاب ناو، ۴۰۰ هزار دلار هزینه میکند. اسناد نشان میدهند که از سال ۲۰۲۳، سیستم این ناو حداقل ۱۰ بار اسیدشویی شده، ولی این فرایند به دلیل خطرات زیستمحیطی و پیچیدگیهای فنی، در وسط اقیانوس قابل انجام نیست و ناو حتماً باید در کارخانههای کشتیسازی یا تأسیسات تعمیراتی نیروی دریایی پهلو بگیرد.
گزارشها میگویند با توجه به اینکه ناو فورد از ماهها پیش که در مأموریت به سر میبرد، مشخص نیست آخرین بار چه زمانی این لولهها اسیدشویی شدهاند و لولهها در حال حاضر در چه وضعیت اسفناکی قرار دارند.
ناو فورد اولین قربانی سیستم فاضلاب مکشی نیست. یک دهه قبل، ناو یواساس جورج اچ. دبلیو. بوش (CVN-77)، آخرین ابرناو هستهای کلاس نیمیتز به عنوان اولین کشتی جنگی آمریکا به این سیستم مجهز شد. سال ۲۰۱۱، در دو مقطع زمانی کاملاً متفاوت، تمام ۴۲۳ توالت ناو بوش به طور همزمان و سراسری از کار افتادند. اوضاع به قدری در این ناوِ در حال مأموریت وخیم شد که طبق گزارشهای آن زمان، ملوانان مرد مجبور شدند به حمامها یا سینکهای صنعتی محل کارشان رجوع کنند و برخی حتی به استفاده از بطری و خالیکردن آن در دریا روی آوردند.
ملوانان زن شرایط به مراتب بدتری داشتند و گزارشهایی از بروز مشکلات سلامتی در میان آنها به ثبت رسید. تنها در همان سال، ارتش حدود ۱۰ هزار ساعت از وقت مفید خدمه را صرف تلاش برای حل این مشکل کرد. البته در آن زمان هم مقامات نیروی دریایی به جای پذیرش نقص مهندسی، تقصیر را به گردن ملوانان انداختند و گفتند آنها «مواد نامناسبی» را در توالتها میریزند.
لیست اقلامی که تاکنون از داخل این هزارتوی لولههای مسدود شده بیرون کشیده شده، مواردی مانند تیشرت، لباس زیر، جوراب، یک تکه طناب یک متری، ظروف غذاخوری و حتی سرِ تیهای زمینشوی را شامل میشود. ورود اقلامی مانند لباس و ظروف به داخل لولههای باریک، عامل بسیاری از گرفتگیهاست.
با وجود این سوابق، دیوان محاسبات آمریکا در گزارش جامع مارس ۲۰۲۰ خود با عنوان «صرفهجویی میلیاردی با تمرکز زودهنگام بر نگهداری»، ۱۵۰ مشکل سیستماتیک را در ناو جدید فورد شناسایی کرد. در این گزارش هشدار داده شده بود که توالتهای طراحی شده برای این کشتی جنگی غولپیکر، بیش از حد کوچک و ناکارآمدند.
یکی از ملوانان در گفتوگویی با خانوادهاش وحشتناکترین اتفاق اخیر را چنین توصیف میکند: «یک نفر در یکی از توالتهای پایینترین طبقه ناو، زباله انداخته و کل سیستم آن منطقه را فلج کرده است».
خدمه کلافهی ناو فورد برای یافتن راه نجات، دست به دامان طراحان کارخانه کشتیسازی نیوپورت نیوز، تنها سازندهی ناوهای کلاس فورد در جهان شدهاند. در پاسخی که از سوی کارخانه برای ناو ارسال شده، آمده است: «آنچه ما در حال حاضر میتوانیم انجام دهیم، ارائه یک راهحل موقت است تا توالتهایتان تا حدودی قابلاستفاده بمانند؛ حداقل تا زمانی که شاید ۱۰ سال دیگر، مسئولان نیروی دریایی بالاخره بودجهای برای طراحی مجدد این سیستم اختصاص دهند».
البته سخنگوی ناوگان نیروی دریایی در دفاع از عملکرد ارتش، با تأیید برنامههای ارتقای ناو در آینده، تأکید کرده که با گذشت زمان از میزان خرابیها کاسته شده و قطعیهای نیم تا دو ساعتهی توالتها هیچ تأثیر منفی بر عملیات نداشته است. اما کارشناسانی مانند شلبی اوکلی از دیوان محاسبات آمریکا نظر دیگری دارند: «ما از ملوانان میخواهیم ماهها روی آب در این شرایط زندگی کنند و حداقل باید بتوانیم امکانات رفاهی اولیه را برایشان فراهم کنیم. مایه تأسف است که کار به اینجا کشیده است».
قرار است ناو فورد هر زمان که مأموریت فعلیاش به پایان رسید، برای تعمیرات اساسی راهی ویرجینیا شود. با این حال، سرنوشت دستشوییهای این ناو همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.