معمای «کلید اینترنت» در سخنان رئیس دانشگاه شریف: دستوری برای وصل صادر شده بود، اما اجرا نشد
رئیس دانشگاه شریف بیان میکند که در زمان قطعی اینترنت، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اعلام کرده بود که دستور وصل اینترنت صادر شده، اما بدنه فنی و اجرایی کشور از اجرای این دستور خودداری کرده و حتی درخواست رؤسای دانشگاههای معتبر کشور برای آزادسازی تنها «یک IP اختصاصی» در بهمنماه نیز به نتیجه نرسیده است.
به گزارش ricotimes، انتشار ویدیویی از اظهارات مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه صنعتی شریف، به بررسی ساختار تصمیمگیری در زمینه محدودیتهای اینترنتی پرداخته است. بر اساس این اظهارات که توسط فرهیختگان منتشر شده، در حالی که مقامات عالی نظام از جمله علی لاریجانی به صراحت از صدور دستور رفع قطعی اینترنت در روزهای پایانی دیماه ۱۴۰۴ خبر دادهاند، بدنه اجرایی و فنی شبکه از اجرای این دستور امتناع کرده است.
طبق گفتههای رئیس دانشگاه صنعتی شریف، رؤسای بزرگترین دانشگاههای کشور با وجود تمام تلاشها و دستور رئیس شورای عالی امنیت ملی حتی نتوانستهاند یک آیپی (IP) اختصاصی دانشگاه را آزاد کنند.
معمای قطعیهای طولانیمدت اینترنت و سردرگمی کاربران در آن روزها هنوز بهطور کامل روشن نشده است و هر بار ابعاد جدیدی از آن نمایان میشود که نگرانیها درباره تکرار چنین وقایعی در آینده را افزایش میدهد. در حالی که پیشتر وزارت ارتباطات تأکید کرده بود تصمیم برای محدودسازی و قطعی گسترده اینترنت از سوی مقامات امنیتی اتخاذ شده و تصور میشد شورای عالی امنیت نهاد تصمیمگیرنده در این زمینه است، اما روایت رئیس دانشگاه شریف این موضوع را هم رد میکند و معمای کلید اینترنت کشور همچنان بیپاسخ باقی میماند.
نقطه عطف صحبتهای تجریشی در جمع دانشجویان دانشگاه شریف، تضاد واضح میان سیاستگذاری کلان و اجرای فنی است. به گفته رئیس دانشگاه شریف، آنها به همراه دکتر امید (رئیس دانشگاه تهران)، وزیر علوم و چند تن از معاونین و مشاورین وزیر علوم به دیدار علی لاریجانی رفتهاند و در این جلسه، وقتی تجریشی نسبت به قطعی بیسابقه اینترنت—که به تعبیر او حتی از «قطعی دوران جنگ ۱۲ روزه» نیز فراتر رفته و موجب نارضایتی گسترده دانشجویان و مختل شدن زندگی مردم شده—اعتراض میکند، با پاسخ لاریجانی مبنی بر عدم دستور قطعی اینترنت مواجه میشود.
تجریشی میگوید: «آقای لاریجانی به ما گفت کی گفتیم اینترنت باید بسته باشد؟ ما ۱۰ روز است دستور وصل اینترنت را دادهایم و نامهای هم به ما در اینباره نشان دادند.» این صحبتها در حالی مطرح میشود که چندی پیش برخی فعالین رسانهای تأکید داشتند علی لاریجانی حتی قبل از ۱۸ دی ماه به دنبال قطعی اینترنت بوده و همچنین اعلام شده بود که در جلسه دبیر شورای عالی امنیت ملی با کسب و کارهای آنلاین، لاریجانی تأکید کرده بود در آن برهه زمانی چارهای جز قطعی اینترنت وجود نداشته است.
البته صحبتهای تجریشی مربوط به چند روز پس از قطعی اینترنت است؛ بنابراین بهنظر میرسد ادعای برخی رسانههای نزدیک به نهادهای حاکمیتی مانند فارس در روزهای پایانی دی ماه مبنی بر اینکه دستور اتصال اینترنت صادر شده اما این اتفاق نمیافتد، چندان بیراه نبوده است.
تجریشی در ادامه به دانشجویان گفته که با وجود این دستور، نه او و نه سایر مدیران دانشگاهها نتوانستهاند با استفاده از تمام روابط و آشنایان خود حتی یک IP اینترنت را وصل کنند. بهنظر میرسد سیستم فیلترینگ و مدیریت پهنای باند کشور (احتمالاً در لایه شرکت ارتباطات زیرساخت یا نهادهای امنیتی موازی) از یک استقلال عملِ خودمختار برخوردار شده و حتی دستورات مقامات ارشد سیاسی و امنیتی را برای بازگرداندن شبکه به حالت عادی با تأخیر یا مقاومت اجرا میکند.
صحبتهای تجریشی همچنین به اختلاف نظر درباره مجازی برگزار شدن مراکز عالی کشور اشاره دارد. او توضیح میدهد که در ادامه این جلسه، در حالی که مجازی شدن اجباری دانشگاهها موجب بروز اختلافات جدی میان اساتید شده بود، لاریجانی تأکید کرده که نهادهای بالادستی هرگز دستوری مبنی بر مجازی بودن کلاسها ندادهاند و نامه دیگری مبنی بر دستور این موضوع را به آنها نشان داده است.
تجریشی اضافه میکند که «آقای لاریجانی به ما گفتند به دانشگاهها اعلام شده شرایط امنیتی تمام شده و در حال حاضر در شرایط انتظامی قرار داریم و لذا دانشگاهها باید حضوری باشند و این دستور رهبری هم است.»
تجریشی در همان جلسه با دبیر شورای عالی امنیت ملی به دلایل پشتپرده این وضعیت نیز اشاره میکند. او با اشاره به تحرکات نظامی و حضور کشتیهای آمریکایی در منطقه، از لاریجانی پرسیده که «خط قرمز زمانی شما کی هست؟» و به گفته تجریشی، لاریجانی تأکید کرده: «آمریکاییها کلی کشتی آوردهاند که نمیدانیم چرا و از همین رو بهمنماه را نیازمند «رعایت و احتیاط» بدانید اما پیشبینی میکنیم که در اسفندماه این چالشها برطرف شود.»
اظهارات رئیس دانشگاه شریف نشاندهنده ناکارآمدی در مدیریت بحرانهای تکنولوژیک است. وقتی رؤسای دانشگاههای مادر و وزیر علوم نمیتوانند حتی یک «آیپی» برای پیشبرد امور علمی کشور باز کنند و دستور ۱۰ روزه بازگشایی اینترنت در هزارتوی سوییچها و روترهای مسدودکننده گم میشود، باید پرسید: معماری شبکه ملی اطلاعات و سیستم فیلترینگ کشور دقیقاً در کنترل چه کسانی است که پاسخگوی هیچ نهاد سیاستگذاری، حتی بالاترین مقامات امنیتی کشور، نیستند؟