پژوهش جدیدی نشان میدهد که ۴۳ هزار سال پیش، شکارچیان و گردآورندگان اروپایی نشانههایی را بر روی ابزارها و تندیسهای خود حک میکردند که دارای معانی مشخصی بودند.
در دوران پارینهسنگی، انسانهای مدرن اولیه در اروپا زندگی میکردند و از طریق شکار و جمعآوری غذا روزگار میگذرانیدند. این پژوهش جدید نشان میدهد که این انسانها موفق به ایجاد نظامی از نشانههای نوشتاری شده بودند.
شکارچیان و گردآورندگان در اروپا ۴۳ هزار سال پیش نظامی از نشانههای نوشتاری را به کار میبردند که هزاران سال قبل از اختراع خط وجود داشت. پژوهشگران با بررسی این آثار دریافتند که این نشانهها کاملاً هدفمند و دارای معانی مشخصی بودهاند. به عبارت دیگر، آنها ممکن است اولین نمونههای نوشتار انسان مدرن باشند، حتی در زمانی که هنوز خط واقعی اختراع نشده بود.
این نظام نشانهای شباهت زیادی به نخستین شکلهای پیشمیخی (Proto-cuneiform) دارد که حدود ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد در میانرودان توسط سومریان ایجاد شد. به گزارش ricotimes، پژوهشگران با استفاده از روشهای محاسباتی بیش از سههزار نشانه روی ۲۶۰ جسم جداگانه متعلق به فرهنگ اوریگنیشن را بررسی کردند که بین ۴۳ هزار تا ۳۴ هزار سال پیش وجود داشت و با نخستین انسانهای مدرن در اروپای مرکزی مرتبط است. بیشتر این آثار از کوههای آلپ شوابی در آلمان جمعآوری شده و شامل تندیسهایی از انسان، ماموت و شیر و همچنین ابزارهای سنگی هستند.
تندیس پرستنده موجودی ترکیبی از انسان و شیر را نشان میدهد و با ردیفهایی از نقطهها علامتگذاری شده است. تحلیلها نشان داد که بسیاری از این اشیاء با الگوهای تکرارشوندهای از صلیبها، خطوط، نقطهها و شیارها تزئین شدهاند. هرچند معنای دقیق این نمادها هنوز رمزگشایی نشده، پژوهشگران توانستهاند الگوهایی را شناسایی کنند که سرنخهایی درباره کاربرد آنها ارائه میدهد.
کریستیان بنتس از دانشگاه زارلند توضیح میدهد که صلیبها معمولاً روی تندیسهای حیوانی، به ویژه ماموتها و اسبها، دیده میشوند، اما روی انسانها وجود ندارند؛ به این معنی که صلیبها به حیوانات و نه انسانها مرتبط بودهاند. از سوی دیگر، نقطهها بیشتر با انسانها و شیرها همراهاند، اما با دیگر حیوانات یا ابزارها دیده نمیشوند. نمونهای از این کاربرد در تندیس عاجی ماموت به نام پرستنده (Adorant) مشاهده میشود. این تندیس موجودی ترکیبی از انسان و شیر را نشان میدهد و با ردیفی از نقطهها علامتگذاری شده است. اِوا دوتکیویچ از موزه پیشاتاریخ و تاریخ آغازین در برلین میگوید: «ممکن است معنای این نقطهها به ویژگیهای شیر مرتبط بوده باشد و شاید این ویژگیها به انسانها نیز نسبت داده میشدهاند.»
پژوهشگران با تحلیل میزان تکرار نشانهها و ترتیب آنها توانستند «چگالی اطلاعاتی» این نظام را محاسبه کنند. هرچند این چیدمان با هیچ شکل شناختهشدهای از زبان نوشتاری قابل مقایسه نیست، شباهت زیادی با پیشمیخی دارد. بنتس میگوید: «چگالی اطلاعاتی این نشانهها تقریباً بهطور کامل با کهنترین پیشمیخی همپوشانی دارد. ابتدا فکر کردم که حتماً اشتباهی رخ داده، چون بین این دو نظام ۴۰ هزار سال فاصله وجود دارد، اما وقتی دادهها و توالیها را بررسی کردیم، متوجه شدیم از نظر ساختاری اساساً یکساناند.»
شگفتانگیز است که این نظام قراردادی و پیشرفته از نشانهها تقریباً ۱۰ هزار سال مورد استفاده بوده و سپس ناپدید شده است. هزاران سال بعد، سومریان دوباره نظام مشابهی را ابداع کردند که در نهایت به زبان نوشتاری پیچیده تبدیل شد. به گفته بنتس، سازندگان این خط پیشاتاریخی نشان دادهاند که اگر شرایط اجتماعی ایجاب میکرد، میتوانستند از آن یک نظام نوشتاری واقعی بسازند. او توضیح میدهد: «اما آنها خط را توسعه ندادند، احتمالاً به این دلیل که بهعنوان شکارچی-گردآورنده نیازی به آن نداشتند. بااینحال، شواهد نشان میدهد که تواناییاش را داشتند.»
پژوهش در ژورنال Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده است.