گونهای از مورچههای خاص در ژاپن با استفاده از استراتژی بکرزایی و تصرف لانههای دیگران، تمام اعضای جمعیت خود را به ملکههای جنگجو تبدیل کردهاند.
به گزارش ricotimes، پژوهشگران در ژاپن موفق به شناسایی نوعی از مورچههای انگلی شدهاند که برای نخستین بار در جهان، ساختار جنسی و طبقاتی معمول را به طور کامل کنار گذاشته است. این حشره که هیچ فرد نر یا کارگری در جمعیت خود ندارد، از یک استراتژی منحصر به فرد بهره میبرد که در آن تمام اعضای گونه ملکه هستند و تنها وظیفهشان تصرف لانههای دیگران است.
ساختار کلاسیک کلونیهای مورچه که معمولاً شامل یک ملکه، هزاران مادهی کارگر و نرهای کوتاهعمر برای جفتگیری است، در این گونه به طرز شگفتانگیزی تغییر یافته است. فرضیه تولیدمثل انحصاری ملکه در گونهی نادر تمنوتوراکس کینومورای (Temnothorax kinomurai) برای بیش از ۴۰ سال ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده بود، اما تا به امروز اثبات قطعی آن میسر نشده بود. ملکههای جوان این گونه با نفوذ به لانه مورچههای خویشاوند خود یعنی تمنوتوراکس ماکورا (Temnothorax makora)، دست به کودتایی مرگبار میزنند. این مهاجمان با استفاده از نیش خود، ملکهی میزبان و تعدادی از کارگران را از پای درمیآورند تا قدرت را به دست بگیرند.
بکرزایی (پارتنوژنز) روشی است که مورچههای تمنوتوراکس کینومورای برای بقا انتخاب کردهاند. ملکهها بدون نیاز به جفتگیری، فرزندانی شبیهسازیشده (کلون) تولید میکنند که همگی ملکه هستند؛ پدیدهای که در میان مورچهها بسیار نادر است، اما در برخی حشرات دیگر شایع میباشد. کارگران گونهی میزبان که فریب این تغییر قدرت را خوردهاند، بدون اطلاع از ماهیت اصلی نوزادان، تمام توان خود را صرف بزرگکردن ملکههای جوان گونهی غریبه میکنند.
به گزارش ricotimes، یورگن هاینتزه و تیمی از همکارانش در دانشگاه رگنسبورگ آلمان، با انتقال ۶ کلونی از این مورچهها به آزمایشگاه و پرورش آنها در لانههای مصنوعی، ابعاد تازهای از این رفتار را فاش کردند. بررسی دقیق اندامهای تناسلی ۴۳ فرزند تولیدشده در آزمایشگاه نشان داد که حتی یک مورد نر در میان آنها وجود ندارد. موفقیت این استراتژی زمانی اثبات شد که ۷ ملکه از این گروه توانستند با نفوذ به کلونیهای جدید، نسل بعدی شامل ۵۷ ملکهی دیگر را با موفقیت به دنیا بیاورند.
سازماندهی اجتماعی این مورچهها به قدری پیچیده و نوین است که بُعد تازهای به تنوع زیستی حشرات میافزاید. اگرچه نفوذ به لانههای دیگران ریسک بالایی دارد و بسیاری از ملکهها در این مسیر جان خود را از دست میدهند، پتانسیل تولیدمثل آنها این خطر را جبران میکند. هاینتزه معتقد است وقتی یک ملکه به طور تصادفی توانایی بکرزایی پیدا میکند، میتواند ۱۰۰ دختر تولید کند که هیچکدام نیازی به جفتگیری ندارند و همه آنها آمادهاند تا کلونیهای جدیدی را پایهگذاری کنند.
شانس موفقیت ملکههایی که به روش بکرزایی تکثیر میشوند، به مراتب بالاتر از گونههای با تولیدمثل جنسی است. این گونه خاص را میتوان نقطهی نهایی تکامل در انگلهای اجتماعی دانست که نشاندهندهی انعطافپذیری خیرهکننده طبیعت در طراحی چرخههای حیات است.
یافتهها در نشریهی Current Biology منتشر شده است.